Categorie archief: herfst

flora in de herfst

Winterwende

Zo tegen het einde van het jaar blik ik even terug. Wat ik wel of niet gedaan heb, of had moeten doen én niet gedaan heb. De laatste is natuurlijk de langste lijst. Te pijnlijk om hier uitgebreid te bespreken, bovendien niet interessant voor deze groenblog. Eentje wil ik met jullie delen, in de hoop dat de druk op mijn schouders zo groot wordt, dat ik het alsnog voor 2014 ga doen.  Ik woon in een straat met veel winkels, kledingwinkels, te dure kledingwinkels, veel te dure kledingwinkels. Je ziet veel vrouwen op te hoge hakken, hun mannen er sjokkend achteraan met bungelende grote tassen langs beide zijden van hun lichaam. De vrolijkheid op diens gezichten is ver te zoeken. Behalve kunstgroen in de etalages is er weinig groen in mijn straat te bekennen.  Ons huis heeft grote muren, waarvan er één nogal vochtig is, zowel de binnen als de buitenkant.  Zo’n muur leent zich bij uitstek voor begroeiing. En niet zomaar een klimopje, nee een hele tuin zou er kunnen groeien.  Zelf dacht ik meer aan mos graffiti.  Ik zag het al helemaal voor me een tekst van mos bijvoorbeeld ‘Een Prettige Koop’, een mooie kerstgedachte voor het winkelend publiek. Tja, het is volgende week kerst en er staat nog geen letter op de muur. Het mos heb ik al maanden in huis, net als de overige benodigheden, dus daar ligt het niet aan.  Het is de tekst waar ik over dub….. Of zal ik  een mooi patroon maken, zoals hier op de foto?  Wellicht zie je volgende week het begin van mijn groene muur. 

bron: hungryforliving.com

Plantenjournaal – Spar

Lange nachten, korte dagen en vannacht de langste nacht van 2013!  Vanaf morgen gaan de dagen lengen en worden ze gaandeweg lichter. Dat moet gevierd worden! Dat dachten ze duizenden jaren geleden al.  Met de winterwende werd de terugkeer van het licht gevierd, grote vreugdevuren werden ontstoken, veel gegeten en gedronken.  Het feest van de dankbaarheid. Alles werd versierd met groenblijvende takken en twijgen, uit het bos werd een groenblijvende boom gehaald en op het dorpsplein versierd. De voorloper van onze kerstboom.

“..Wat zijn uw takken wonderschoon..” Anders dan het lied  ‘O Dennenboom’ doet vermoeden, is een kerstboom meestal een spar (Picea) en geen den (Pinus).  Hoewel ze beide tot de dennenfamilie behoren verschillen ze nogal van elkaar.  Zo heeft de den harde, korte, ronde naalden en dennenappels.  De spar daarentegen heeft lange, zachte, platte naalden. Deze staan afzonderlijk van elkaar. Bovendien heeft de spar (sparre)kegels. Van de spar komt het vurenhout, waar onder anderen planken voor de bouw worden gebruikt. De den geeft grenenhout, duurzaam timmerhout voor meubels.

Den (Pinus) bron: Wikipedia

Hoewel de winterwende het begin van de winter inluidt, schijnt de zon heerlijk en voelt het vandaag als het begin van de lente.  Een witte kerst lijkt mij dan ook voor dit jaar uitgesloten. Ik wens jullie een fijne, gezellig én groene kerst toe.

Spar kerstboom
Spar kerstboom

Hulst onder je kussen

Puddle II, olieverf op doek van Jim Harris

In galerie Roger Katwijk hangt een dertigtal schilderijen van de in Amsterdam woonachtige Britse kunstenaar Jim Harris (Londen, 1968). Harris schildert als een van de weinige hedendaagse schilders en plein air. Met zijn ezel en kwasten trekt hij erop uit zoals zijn collega landschapsschilders in de 19de eeuw deden. Hij maakt stillevens met losse, snelle  kwaststreken vanuit verschillende perspectieven. Mooi om even bij stil te staan en naar te kijken. (De expositie is nog te zien tot 11 januari 2014).

Plantenjournaal – Hulst

Bij het zien van hulst (Ilex aquifolium) denken we al snel aan kerst.  De groene blaadjes en felrode bessen worden graag als kerstdecoratie gebruikt en de scherp gekartelde blaadjes liggen nu ook bij de banketbakker, zij het in chocolade vorm. Buiten zijn de blaadjes en bessen giftig, niet voor de vogels, wel voor de mens. Dus niet geschikt voor een salade tijdens de kerst, tenzij je tegen het gezellige familie-diner opziet.

Evenals de klimop, spar en den heeft hulst een symbolische functie. Het gaat daarbij altijd over leven en overleven. De Romeinen plantten hulst rondom hun huis om zich te beschermen tegen blikseminslag en om gevaren als hekserij buiten de deur te houden. Het schijnt werkelijk dat de bladnerven van de hulstbladeren als een soort bliksemafleiders fungeren en de boom voor blikseminslag behoeden. Van de heksen weet ik het niet.

Voor de Engelsen brengt hulst nog steeds geluk in huis, wel dient het voor de driekoningen het huis uit te zijn. Om geen ellende te krijgen dient het kerstgroen op driekoningenavond te worden verbrand, aldus Engels bijgeloof.

Ilex meserveae "Heckenfee
Ilex meserveae “Heckenfee”

De hulstfamilie (Aquifoliaceae) is groot, er zijn meer dan vierhonderd soorten.  De meesten zijn groenblijvend en zeer winterhard. In het voorjaar dragen ze kleine witte onopvallende bloemetjes. Je hebt mannelijke en vrouwelijke bloemen die op verschillende planten voorkomen (tweehuizige plant). Hulst lijkt onaantastbaar door tijd en wisseling van seizoenen en is daardoor zeer geschikt voor grafbeplanting. Het groeit traag en laat zich makkelijk snoeien in allerlei vormen (even handschoenen aan).

Tenslotte, hulstbladeren onder je hoofdkussen schijnen ervoor te zorgen, dat je dromen uit komen. Je weet wat je te doen staat vanavond voor het slapen gaan.

‘Mandela’s Gold’

Strelitzia reginea “Mandela’s Gold” plantzafrica.com

Om Nelson Mandela te eren begin ik met deze prachtige paradijsvogelbloem of wel de Strelitzia reginae ‘Mandela’s Gold’.  Deze zeldzame gele variant van de Strelitzia reginae is in 1996 naar Mandela vernoemd.  De Strelizia regina is gewoonlijk oranje en komt in Zuid-Afrika veel voor.  Na twintig jaar onderzoek en  handmatige bestuiving heeft curator John Winter (van de Kirstenbosch Botanische Tuin in Kaapstad) deze bijzondere bloem gekweekt. De bloemen komen één voor één uit.

Zes december zal voortaan een hele bijzonder dag zijn. Ik ga vanmiddag zaden van de Golden Mandela bestellen en wie weet, bloeit Mandela volgend jaar op 6 december.

Plantenjournaal – Cyclaam

cyclamen in de tuin
cyclamen in de tuin

De Cyclaam is hip. Terug van weggeweest. Zag je vroeger de rode of witte cyclaam tijdens de kerst op tafel staan, is er nu de winterbloeier die de kerst buiten kleurt. In de chique wijken van Londen, versieren ze alle straten.  In bloembakken voor de ramen, van wit, roze en rode veelal gecombineerd met kleine buxussen.  Heel feestelijk.

Elke soort heeft zijn eigen bloeitijd, ze volgen elkaar in bloei op.  Zo geniet je de hele herfst en winter van kleur in de tuin of balkon. De ongeveer twintig soorten kan je indelen in drie groepen Cyclamen europaea, Cyclamen coum en Cyclamen neapolitanum (ook wel de Cyclamen hederifolium). De eerste twee bloeien vanaf december tot en met maart. Cyclamen neapolitanum bloeit al vanaf oktober en gaat door tot eind december.

Ze houden van van een schaduwrijke plek, beetje zon is o.k. en van goed gedraineerde grond (dus niet te nat).  Het is raadzaam de cyclaam jaarlijks met compost of tuinaarde af te dekken.

kerstversiering met witte cyclamen
kerstversiering met witte cyclamen

Tussen de sierappel bomen (malus’Red Senitel’) en de Portugese laurierkers (Prunus lusitanica ‘Angustifolia’) heb ik de daktuin vast voor de kerst versierd met cyclamen.

Groen-troost-tip – Wereldlichtjes

Elke 2e zondag in december wordt Wereldlichtjesdag gehouden. Op deze dag steken mensen over de hele wereld om zeven uur kaarsjes aan om overleden kinderen te herdenken. Deze Amerikaanse traditie wordt door steeds meer landen overgenomen. Ook in Nederland worden er aanstaande zondag 8 december lichtjes aangestoken. Zie voor de plaatsen de website van Wereldlichtjesdag.

Opgeruimd staat netjes

Met kerst in aantocht is een dennentakje wel op zijn plaats, dacht ik zo.  Behalve in een kerststukje verwerken, kan je meer met zo’n groen takje. Laat dat maar over aan Ursus Werhli.  Al gehoord van hem?

Urssus Werhli
Urssus Werhli

Ursus Werhli  is een Zwitserse kunstenaar die orde in de chaos schept. Hij is netjes en punctueel. Een echte Zwitser dus. Begin deze maand presenteerde hij zijn tweede boek ‘Kunst aan de kant!’ in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Hierin ordent hij meesterwerken uit de schilderkunst op een wel heel bijzondere wijze, van Van Gogh tot Miro en van Klee tot Picasso. Uit zijn vorige boek ‘Opruimen dat is kunst !’ komen deze dennentak foto’s. Bij veel van zijn foto’s verschijnt er vanzelf een glimlach op je gezicht. Misschien iets voor een Sinterklaas of kerst cadeau?   Ook leuk voor kinderen. 

Ursus Werhli
Ursus Werhli

Plantenjournaal – Winterroos, kerstroos of nieskruid

De  Helleborus  is één van de winterbloeiende  en groenblijvende planten die kleur geven aan de wintertuin.  De hangende bloemen kleuren van groen tot wit en van roze tot paarsachtige tinten.

De helleborus heeft vele namen in het Nederlands; kerstroos, winterroos, lenteroos of  (stinkend)nieskruid afhankelijk van de soort.   De naam kerstroos slaat vooral op Helleborus niger die in kassen wordt vervroegd om ze rond de kerst bloeiend in huis te halen. De meeste soorten in de tuin beginnen pas na de kerst te bloeien van januari tot april. Het is een winterharde plant, houdt van half schaduw, staat graag uit de wind en gedijt goed op een niet al te droge grond.

Helleborus niger
Helleborus niger

Mossige Putto

Terwijl een vriendin en ik samen de tuin van K. snoeien, zeg maar winterklaar maken, kijkt een met mos beklede Putto tevreden in onze richting. De engel lijkt te denken, ‘Goed zo dames, nog even doorwerken en dan is het klaar. Ik heb alle tijd.’

foto (11)

Ik hou van mos, het maakt steen zachter. Wat dacht je van paden in het bos bekleedt met mos (ben vast voor 5 december bezig) of van dikke bomen half gekleed in het groen?  Alles wordt er zacht en stiller van. Het heeft iets geruststellends. Ook als je de weg kwijt bent. Mos kan dan helpen, het is namelijk vaak de noordkant van de bomen die begroeid zijn met mos, omdat dit de vochtigste kant is. Op de zuidkant, waar de zon op schijnt, groeit geen mos, omdat de schors daar te droog is. Voor meer hierover zie natuurindicatoren.

Voor grafbeplanting gebruik ik graag sterrenmos (Sagina subulata). Hoewel klein van stuk, valt het plantje op door zijn subtiliteit. Vooral als er in mei wit- en sterachtige bloemetjes in verschijnen. Het is een groenblijvend vetachtige plant en matig winterhard. Sterrenmos houdt van zon, maar staat niet graag in de volle zon of geheel in de schaduw.

Plantenjournaal – Bollen planten kan nu nog!

Vanaf half september tot begin december kan je bollen planten. Hoe eerder hoe beter. Als het maar droog is en niet vriest kan het tot het einde van de herfst. Dit weekend ziet er goed uit om nog even de handen uit de mouwen te steken. Een beetje werk, maar geheel niet moeilijk. En zie het resultaat!

foto (10)
Buxus semperivens
Buxus met Tulipa Francoise en Narcissus 'Talia'
Tulipa Francoise en Narcissus ‘Talia’

Links mijn buxus in de herfst en rechts de buxus in de lente. Ik heb vorig jaar eind november tulpenbollen geplant (10 cm onder de grond) en de narcissen (6 cm onder de grond). Een ezelsbruggetje is dat bollen twee keer zo diep geplant moeten worden als ze hoog zijn. Om straks te genieten van bloeiende bloembollen -zoals tulpen, narcissen, hyacinten, krokussen en andere bloemen– moet je ze nu planten! Geen tuin? Dan plant je de bollen in bakken of potten voor op het balkon of bloembakken voor het raam.

Tips:

  • Houd bij het planten rekening met de verschillende bloeitijden zodat je de hele lente kan genieten van de bloemen.
  • Plant laag groeiende bloembollen, zoals krokussen, sneeuwklokjes en hyacinten voor hoger bloeiende bloembollen zoals de tulp of de narcis.
  • Plant de bollen in groepen, één bloem alleen staat zo verloren.

Stille Lampenpoetser en Duizendknoop

jorn-van-leeuwen-geranium-meteoor-8_645_425_s

                                          Schilderij van Jorn van Leeuwen, Geranium Meteoor 8

Bloemenstillevens zijn weer hot.  Wie dacht dat bloemstillevens saai en gedateerd zijn, heeft het mis. Bloemstillevens zijn helemaal terug.  Wat dacht je van de geraniums van Jorn van Leeuwen ? Deze jonge kunstenaar doet de geranium weer eer aan. De groot uitgelichte groene bladeren met de felgekleurde bloemen spatten het zwarte doek af. Niet voor niets ontving hij vorige maand een stimuleringsprijs, de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst uit handen van Willem- Alexander.

De beroemde Engelse David Hockney, de 70 reeds gepasseerd, schilderde als eerste op de iPhone klassieke bloemstillevens. Nadat hij de verse bloemen via een app op de iPhone en later de iPad schilderde, stuurde hij het bosje bloemen naar zijn vrienden. Bloemen maken mensen blij, moet hij gedacht hebben. Zie dit You Tube filmpje.

Wie meer wil weten over de geschiedenis van de bloemstillevens moet terug naar de 15e eeuw. In de Nederlandse Gouden eeuw komen de bloemstillevens helemaal tot bloei en beginnen de schilderijen onbetaalbaar te worden. In die tijd speelt de symboliek van de bloemen een belangrijke rol en wijzen ze vaak naar de vergankelijkheid van het leven. Een impressie van stillevens uit de 19e en 20ste eeuw is te zien in het museum van Gouda waar een solo tentoonstelling van de bloemstillevens van Henri Fantin- Latour (1836 -1904) hangt.

Witte pioenen, rozen en narcissen. Olie op canvas

Plantenjournaal –  Duizendknoop en Lampenpoetsersgras

Het is druk op het Museumplein nu het Stedelijk en het Rijks weer open zijn. Mocht je de drukte op het plein even willen ontvluchten dan heb je heel dichtbij een kleine oase van rust. De tuin van het Rijksmuseum. De toeristen staan in de rij en de Amsterdammers fietsen er nietsvermoedend in een razend tempo voorbij. In de zomer lekker luieren op een van stoelen met krantje en koffie van het koffietentje. En in de herfst? In de herfst is het er nog stiller en misschien wel mooier. Zie het rood van de duizendknoop, lichtbruine pluimen van de siergrassen en het lila van de overgebleven lavendel.

persicaria liggend

De duizendknoop (Persicaria amplexicaulis) is net als de Anemona (zie vorige week) een langbloeier mét een grote variëteit aan kleuren. Ze groeit van juli tot aan de vorst!  Wie in de herfst wil genieten van kleur in zijn tuin, kan niet om de duizendknoop heen.  De rechtopstaande aren kleuren roze, wit tot vele tinten rood én kunnen tegen een stootje.  Ze houdt van zon of halfschaduw en is bestand tegen slakken. Er komen veel nieuwe soorten bij.

Duizendknoop is goed te combineren met siergrassen. Op de foto staan ze voor de lampenpoetsersgrassen (Pennisetum alopecuroides). Rijkbloeiend (van juli tot oktober) met opvallende pluimen. Trouwens, grappige naam. Vroeger werden de pluimen gebruikt voor het schoonmaken van de glazen van de olielamp. De Latijnse naam mag er ook wezen, alleen moeilijker te onthouden. Maar misschien met de vertaling erbij iets makkelijker (penne = veer, seta= stoppel en alopecuroides = lijkend op een vossenstaart). De Lampenpoetser houdt van een zonnige plek, niet te droge grond en is eenvoudig in onderhoud. In het vroege voorjaar snoeien tot 10 cm boven de grond.

Tips 

  • In Galerie Van Slagmaat (Woerden) zijn de geraniums van Jorn van Leeuwen nog tot 23 november 2013 te zien;
  • Wie meer van de traditionele bloemstillevens houdt, kan tot en met maart 2014 terecht in het Museum van Gouda waar de bloemen van Henri Fantin-Latour te bewonderen zijn;
  • Liever thuis blijven? Maak een vaas met bloemen op je iPhone en stuur ‘m naar een vriend.

Klaproos in November

Donderdagavond stond ik met een oud kantoorgenoot te praten tijdens een TedX bijeenkomst van Clifford Chance, alwaar ik in een ver verleden heel wat uren heb doorgebracht. Hij had een rode poppy (klaproos) in zijn knoopsgat en hij was niet de enige. Toen herinnerde ik me het weer. In de week voor 11 november droegen alle Engelse advocaten op kantoor een rode stoffen bloem op hun revers . De rode klaproos staat symbool voor de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog, die op 11 november 1918 eindigde.  Het waren de klaprozen die massaal de loopgraven rood kleurden.

Klaproos2

Stel je eens voor, een door granaten omgeploegd slagveld met gewonde en dode soldaten vol met rode klaprozen. Luitenant-kolonel John Mc Crae (1872-1918) schreef er een indrukwekkend gedicht over, ‘In Flanders Field’.

De Engelsen herdenken op  Rememberance day  (de zondag voor 11 november) de gevallenen van de Eerste Wereldoorlog  en alle oorlogen en gewapende conflicten sindsdien. Net als 4 mei in Nederland..

De rode klaproos (Papaver dubuim) bloeit uitstekend op omgewoelde grond, dat komt omdat de zaden van de klaproos lang hun kiemkracht onder de grond kunnen behouden.  Als dan na jaren de grond wordt omgespit en de zaden aan de oppervlakte komen ontkiemen ze tot rood, oranje achtige bloemen, met zwart kruisvormig middenstuk. Dat gebeurde dus op de slagvelden.

In Nederland zie je de klaproos op de meest onverwachte plekken, in bermen langs de snelweg, verlaten opgespoten zandvlaktes of op spoordijken. Een bekende soort is slaapbol (Papaver somniferum) waaruit opium gewonnen wordt. Ook komt het maandzaad van het maanzaadbrood van de Papaver.

Plantenjournaal – Herfstanemoon

De laatste bloemen van het jaar, de herfstanemoon of Japanse anemoon (Anemona hybrida).  Je kan ze niet missen, ze vangen je blik.  Als ik langs de lange rij mensen voor het Van Gogh Museum fiets, staan daar in de middenberm van de Paulus Potterstraat prachtige witte bloemen tussen alle herfstkleuren in. Sinds de zomer heeft deze straat een groene middenberm met bomen en al. En plots,  halverwege september waren daar die mooie helder witte anemonen.

Witte herfstanemoon

Deze vaste plant bloeit wanneer de andere planten zijn uitgebloeid.  Ze beginnen in september te bloeien totdat de vorst intreedt. Het is een sterke plant met wel honderd soorten, vele kleuren en verschillende lengtes (tussen 40 en 150 cm).  Je vindt ze in het roze, rood, lila en wit en ze staan het liefs in de zon.  Een zeer geschikte plant om je tuin of balkon in de herfst op te vrolijken.  Hierboven de Anemone Hybrida Honorine Jobert met helder witte bloemen en gele meeldraden in haar hart.

Even Voorstellen met Chrysanten

Dag ik ben Monique van Lennep-Bekkering , zeg maar Mo. Vandaag begin ik aan mijn eerste blog. En mocht het je bevallen, dan kan je er elke week één lezen. Raden welke dag!

Mo

Ik ontwerp graftuinen. Wat? Ja, je leest het goed, graftuintjes.

Voordat je denkt: “ ik ben niet in een grafstemming en haak af”, wacht nog even, dit wordt géén sombere blog, maar een groene opgewekte blog over hoe het leven te vieren en de dood te eren.

Wat kan je verwachten

Een graftuin is een soort ode aan het leven van de overledene.  In de Groene Vrijdag  gaat het daarom niet uitsluitend over graftuinen,  maar vooral over het vieren van het leven.

Welke rubrieken mag je de komende maanden verwachten?  Het planten journaal, groen-troost-tips en korte interviews. Met mooie afbeeldingen en handige links om het leven te vieren.  Elke week komt er een  actuele plant of bloem aan bod en vandaag is dat de chrysant.

 Geluksbloem chrysant en Allerzielen

De naam Chrysanthemum stamt uit het  Grieks: ‘chrys-‘ is goud en ‘-anthemon’ is bloem. Het is van origine een gele bloem, maar tegenwoordig in alle kleuren gekweekt. Het is een sterke bloem die lang bloeit en in de volle zon kan staan.

Rode chrysant

Van oudsher is de chrysant verbonden aan Allerheiligen en Allerzielen. Vandaag is het Allerheiligen, een van oorsprong Christelijke dag waarop alle heiligen worden vereerd en herdacht. Morgen is het Allerzielen (het feest van de zielen), de dag waarop alle gestorvenen worden herdacht. Vooral in onze zuidelijke buurlanden worden kerkhoven opgeruimd en graven mooi versierd, veelal met chrysanten.

Wist je dat:

  1. wegens Allerheiligen en Allerzielen één keer per jaar een speciale chrysant (Conny) wordt gekweekt.  Dit jaar zijn ze weer super groot.chrysant roodchrysant wit
  2. Halloween de Engelse vertaling voor Allerheiligen avond is waarin de voorbereidingen worden getroffen voor de 2 feestdagen.
  3.  in China  de chrysant het symbool van het geluk is en
  4.  het nationale symbool in Japan.                chrysant nationaal symbool Japan

Tip

Morgen wordt Allerzielen in het Vondelpark bij de grote vijver om 19.00 uur gevierd . Je fietst dan door een sprookjesachtig park, de grote vijver licht op door de vele drijvende lichtjes.   Een mooie gelegenheid om een dierbare te herdenken www.allerzieleninhetvondelpark.nl