Categorie archief: winter

flora in de winter

De band van Alexander

 Knoppen in de boom foto: MvL
Knoppen in de magnolia                                                          foto: MvL

De kerstvakantie loopt teneinde terwijl het jaar 2015 net begint. De vakantie is omgevlogen.  Dit weekend kan ik misschien nog enkele van de voorgenomen dingen doen, zoals  daar is: de lentebollen planten. Dit had natuurlijk al in oktober of november gemoeten, maar wie weet, laten de bollen zich voor de gek houden en komen ze gewoon in het voorjaar uit. Het zachte weer werkt in ieder geval mee.

Daar zijn de bomen het roerend mee eens. De knoppen van bovenstaande magnolia steken hun kop al naar buiten.  Nog even en de bloemen hangen aan de bomen.  Met al die knoppen wordt dat straks een pracht gezicht. Ik ga er voor omfietsen. Tegen die tijd maak ik een lijstje voor omfiets bomen.

Nog zo’n pracht gezicht was de dubbele regenboog die ik eerste kerstdag zag.

foto (68)
Dubbele regenboog                                                  foto: Sophie van Lennep

Het was vroeg in de ochtend. De zon scheen laag door het raam, althans door het achterraam. Het raam aan de voorzijde was flink nat, het regende er pijpestelen. Ik liep weer naar het achterraam en opende het, stak mijn kop naar buiten maar geen druppel te bekennen. Even twijfelde ik aan m’n eigen totdat ik de dubbele regenboog zag.  Een sprookjesachtig gezicht. En dat op eerste kerstdag.  U begrijpt mijn kerst kon niet meer stuk.

Dat moet de Griekse filosoof Alexander van Aphrodisias ook gedacht hebben. Hij beschreef  als eerste dit fenomeen (200 na Chr.) en daarom is de donkere band tussen de beide bogen naar hem genoemd.

Plantenjournaal – Sarcococca confusa

Sarcococca confusa                                                bron: groei.nl

De Sarcococca of vleesbes is een kleine groenblijvende heester met witte bloempjes en zwarte bessen.  Goed als heg te gebruiken.  Het blad is donkergroen en glanzend. De kleine bloemen bloeien van januari tot maart. Ze vallen niet meteen op, maar ze ruiken heerlijk.  Als je een paar takjes afknipt voor binnen, geurt de hele kamer ernaar.

Love is in the Air

Prunus     foto MvL
Bloesem in het Vondelpark                                                                foto MvL

Fiets gestolen. Tegen beter weten in, zoek ik door en kijk op plaatsen waarvan ik eigenlijk al weet dat ik mijn fiets daar niet heb neergezet. Als het tot me doordringt dat ie echt weg is, neem ik de benenwagen.  Grommend stap ik voort, eenmaal in het Vondelpark aangekomen besef ik dat het geheel geen straf is daar te lopen. De kleine elegante witte en roze bloemen aan de takken spreken tot de verbeelding. Je krijgt er automatisch goede zin van.

Prunusin het Vondelpark     foto MvLPrunus in het Vondelpark                                                                             foto MvL

De bloesem van een prunusboom vlak bij de ingang van de PC Hoofstraat komt voorzichtig te voorschijn. Je hebt vele soorten prunussen, maar welke zou dit zijn? Op het internet stuit ik op een aardige site met mooie foto’s inclusief bijbehorende namen van de flora bewoners in het Vondelpark  (www. inhetvondelpark.nl).  Bovendien is er een actuele bomenkaart aangemaakt (februari 2014) van alle bomen in het park. De PC-bloesem blijkt van een kerspruim (Prunus ceracifera ‘Antropura’) te zijn.

Aangekomen bij het rosarium staat een buxus in een hartvorm gesnoeid, althans zo zie ik het. Ik denk aan aan de kleine Cupido in het Rijks Museum. Het expressieve beeldje is van buxus hout gemaakt door Hendrick de Keyser, één van de belangrijkste 17de eeuwse beeldhouwers van Nederland. Buxus hout, ook wel palmhout  genoemd, is zeer hard.

Screeuwend kindSchreeuwend kind van Hendrik de Keyser                       Bron: Rijks Museum

Het schreeuwend kind is net gestoken door een bij. Bij de linker slaap zie je hem nog zitten. Het tafereel verwijst naar een verhaal uit de klassieke oudheid, waarin Cupido door een zwerm bijen achterna wordt gezeten en gestoken. Hij had stiekem van de honing had gesnoept. Zijn moeder Venus troost hem en leest hem de les. Als een steek van de kleine bij al zo’n pijn doet, wat zal een pijl van Cupido dan wel niet aanrichten. Tja, de liefde is zoet als honing, maar het liefdesverdriet is hartverscheurend. Lang leve de liefde!

Plantenjournaal- Buxus Sempiverens

Het palmboompje (Buxus Sempiverens) wordt al eeuwen lang gebruikt in allerlei architectonische stijlen, denk aan de Franse geometrische tuinen, de Engelse landschapstuinen of Italiaanse Renaissance tuinen. Dit komt mede doordat de mooie haagplant de gehele winter groen blijft. Bovendien kan de buxus zowel in de zon als in de schaduw staan. Bij half schaduw doet zij het best. Het is een uitermate makkelijke plant.

Divi Divi

Divi divi boom op Eagle beach Aruba         foto MvL

Divi divi boom op Eagle beach Aruba                    foto MvL

Een verlate en korte Groene Vrijdag.  De reden? Luiheid, ik lag namelijk onder een divi divi boom (Caesalpinia coriaria). Een veel voorkomende boom op de Caribisch eilanden.  Het is een natuurlijke parasol gebogen richting het westen vanwege de heersende passaatwind uit het noord-oosten. Daarom wordt ie ook wel waaiboom genoemd. Bij uitstek een boom om onder te luieren.

Bijzonder hoe de boom zich staande houdt op de voedselarme zandgrond kan. De wortels beginnen al boven de grond. Tegen het witte zand zijn ze een kunstwerk op zich. Kijk.

Wortel van Divi divi boom
Wortel van Divi divi boom              foto MvL

Genoeg geluierd, volgende vrijdag weer een normale Groene Vrijdag en hopelijk op tijd!

You ‘ve got flowers

Vandaag kreeg ik per mail een vaas met een kleurig boeket bloemen van mijn dochter. Er hing een kaartje aan met een afbeelding van een cactus. Dat was al een eerste teken van de gulle geefster.  Verder stond er op te lezen: ‘Kan je afblijven van mijn spullen als ik er niet ben…. ‘. Grappige manier om je moeder iets duidelijk te maken. Via de site pretboeket.nl  kan je (gratis) on-line bloemen sturen. Uiteraard ook met aardige boodschappen.

Plantenjournaal –  Niervaren en Sterhyacint

niervaren    foto MvL
niervaren                                                                                               foto MvL

Mooie groenblijvers zijn de niervarens (Polystichum polyblepharum). Ze staan het liefst onder heesters, half in de schaduw en uit de wind. Ze blijven prachtig groen in de winter en hebben glanzende bladeren. Eigenlijk wordt er bij varens niet van ‘bladeren’, maar van ‘veren’ gesproken.  De sporen zijn te vinden onder aan de veren. Deze niervarens woekeren niet. Ga voor meer informatie naar varens.

Onder de varens komen de eerste  licht blauwe sterhyacinten (scilla sibirica)  te voorschijn. Scilla sibirica dankt zijn naam aan zijn afkomst. Net als sneeuwklokjes zijn dit vroegbloeiers, namelijk van februari tot begin mei. Ze zijn zeer vorstbestendig en hebben nauwelijks zon nodig. Het is mooi om ze in groepen te planten (september tot december) want zo ontstaat er een deken van blauwe bloemetjes. Ze worden niet hoger dan 15 cm.

sterhyacint
Scilla sibirica                                                       foto MvL

Groentip

Als je alvast groene inspiraties op wilt doen bezoek dan de tuinbeurs 2014 (nog tot en met 23 februari) in de Brabanthallen in ’s Hertogenbosch.

Vuur onder het ijs

bron http://www.schaatsen.nl

Weer twee medailles in Sotsji erbij. Heerlijk het oranje schaatsgeweld. Onze helden schaatsen zich het vuur uit de sloffen. Spannend zoveel goud, zilver en brons. En er volgt meer …  Voordat de medailles worden omgehangen is daar nog de bloemen ceremonie. Wat heet, het woord ‘bloemen’ kan beter worden weg gelaten. Dit zijn de duurste olympische spelen ooit en dan krijgen de winnaars zo’n klein ‘l’  boeketje. Een bos bloemen uit Madurodam is er niks bij.  Bloemenveiling Aalsmeer doe er wat aan!

Vandaag geen schaatsen. Wat nu? Om bij het ijs te blijven raad ik een ieder aan om de expositie ‘Vuur onder het ijs’ van Vallotton in het Van Gogh Museum te bekijken. De Frans-Zwitserse kunstenaar is bekend van zijn zwart-wit houtsnede’s, maar zijn onderkoelde schilderijen zijn mooi. Hij behoorde eind 19de eeuw tot de kunstenaarsgroep Les Nabis (Hebreeuws voor ‘de profeten’). Anders dan de impressionisten, gingen deze avant-garde kunstenaars meer de decoratieve kant op, beïnvloed door het werk van Gauguin en Japanse prenten. Voor meer informatie ga naar Van Gogh.

Félix Vallotton (1865-1925) Des sables au bord de la Loire
Félix Vallotton (1865-1925) Des sables au bord de la Loire

Plantenjournaal – Pieris japonica “Valley Valentine”

Dan is het vandaag ook nog Valentijnsdag. Al een rode roos gekregen? Of doet u niet aan commerciële liefdesverklaringen? Een toepasselijke plant om op deze vrijdag te bespreken is de klein blijvende heester Pieris japonica ‘Valley Valentine’. In Nederland rotsheide genoemd. In een mild voorjaar zoals 2014, bloeien de Pieris-soorten al in februari. Anders is de Pieris in maart-april op zijn mooist. In april-mei is het blad het felst van kleur. Dit is de tweede troef van de gewaardeerde altijd groene tuinplant. De bloemknoppen die in oktober ontstaan zijn bruinrood van kleur.     

Rotsheide is een makkelijk plant en kan goed tegen sneeuw, regen of vrieskou. Hij houdt van zon, maar verdraagt geen felle zon. Een beetje schaduw is goed. Hij is net als rhododendron en heide zuurminnend, hetgeen betekent dat hij het liefst in een humusrijke grond staat.

Happy Valentine!

 

 

 

 

 

 

 

 

Tulpen op je kop

foto MvL
Meisje met tulpenband in het Stedelijk                      foto MvL

Het bloemenmeisje van nu draagt een tulpenband. Elegant en guitig tegelijk. Aardig bedacht van Marcel Wanders. Ottomaanse sultans droegen een tulp op hun tulband als symbool. (De naam tulp is afkomstig van het Perzische woord ‘tulipan’ dat tulband betekent.)  De tulpenmeisjes ontvingen gasten in het Stedelijk Museum Amsterdam tijdens de opening van de expositie van de inmiddels wereldberoemde ontwerper Marcel Wanders. Hij heeft een overzichtstentoonstelling in het Stedelijk. In drie ondergrondse ruimtes, de witte, de zwarte en de art direction lounge van het museum zijn meer dan 300 van zijn ontwerpen ‘ge-uppinned’ . De bloemenlampen stralen je tegemoet en wit vrouwelijk schoon met tulpband kijkt je mysterieus aan. Zeer de moeite waard om een kijkje te nemen!

.

Plantenjournaal – Tulpen

De tulp (Tulipa) komt oorspronkelijk uit het verre Oosten en kwam via het Ottomaanse rijk rond de 16de eeuw naar Europa.  Aan het einde van die eeuw verscheen de tulp voor het eerst in Nederland. De eerste exemplaren werden rond 1593 door professor Carolus Clusius geplant in de tuin, die tegenwoordig de Hortus Botanicus in Leiden heet. De tulp was in die tijd bijzonder en exclusief. Alleen de rijke adel kon ze kopen. De sneeuwklokjes-gekte (zie mijn Groene Vrijdag Sneeuwklokjes op Mars), was daarbij vergeleken niets. Een bedrag van bijvoorbeeld fl 4.000, – (nu :€ 1.820,-) voor één bol was helemaal niet ongewoon in die tijd. Voor meer geschiedenis zie Tulpenmanie.

behang
tulpenbehang                                                       foto MvL

Tulpen kunnen niet in een warm klimaat worden gekweekt, omdat ze een koude nacht en een koude winter nodig hebben om te kunnen groeien. Tulpenbollen kunnen het beste in oktober en november worden geplant, maar met deze winters kan het december ook nog. De bloeiperiode loopt van april tot in juni. Ik durf te wedden dat ze dit jaar in maart al beginnen te bloeien. Behalve de gecultiveerde tulp kent men ook de ‘botanische tulp’, die vooral geschikt is voor in de tuin, omdat de bollen in de grond kunnen blijven zitten en het jaar daarop weer uitkomen. De bostulp (Tulipa sylvestris) is de enige soort die in Nederland in het wild voorkomt.  De tulp hoort bij de leliefamilie. Voor meer informatie zie de tulpsite. 

Al is de tulp niet zo bijzonder als in de 17 de eeuw, is het de meest verkochte bol en zie je de tulp overal afgebeeld, zelfs op behang, het blijft mijn lievelingsbloem. De eenvoud van de bloem op zijn statige stengel. Gewoon mooi.

Groentips

  • De tentoonstelling Marcel Wanders, Pinned Up at the Stedelijk, 25 Years of Design, duurt van 1 februai tot 15 juni in het Stedelijk Museum Amsterdam
  • Ben je in het Noorden van het land dan heeft het Groninger Museum ook wat voor natuurliefhebbers in de kunst. Prachtige landschappen en stillevens hangen daar uit de verzameling van de Duitse tropenarts en kunstverzamelaar Gustav Rau (1922- 2002). De tentoonstelling Natural Beauty is nog te zien tot en met 25 mei 2014.

Edelweiss, Edelweiss……

bergen vanaf de Montfort
Bergen vanaf de Montfort,  Verbier                                foto MvL

In de bergen van Zwitserland zie je in de winter niet veel bloemen. Eigenlijk geen. Bij bergen en bloemen denk ik aan edelweiss . En bij edelweiss denk ik aan de smartlap uit the sound of music ….. gezongen door de niet onknappe   ‘Captian Von Trapp’. (door hieronder op edelweiss te klikken droom je even weg)

bron the secretkeeper.net

Edelweiss, Edelweiss
Every morning you greet me
Small and white, clean and bright
You look happy to meet me.

Plantenjournaal – Edelweiss (Leontopodium alpinum)

Edelweiss is een rotsplantje en woont hoog in de bergen in de Alpen, Jura of Balkan. Oorspronkelijk komt de plant uit de hooggebergten van Azië en behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). Het zijn wit-viltig behaarde plantjes, ze houden van zon, ze bloeien van juni tot augustus en ze zijn uiteraard winterhard. Een Belgische fysicus ontdekte dat edelweiss zich goed beschermt tegen ultraviolette stralen dankzij haar geraffineerde “parasol”. De fijne haartjes op de bloem houden de schadelijke stralen tegen. Dit fijne dons absorbeert de uv-stralen bijna volledig en laat alleen het noodzakelijke licht door. Edelweiss is dus ideaal om je te beschermen tegen de zon.

bron: Piruja55.blogspot.com

Wat een contrast die enorme kolossale bergen en daartussen een prachtig klein wit bloempje. Wonderbaarlijk! Groeit edelweiss ook in het lage Nederland ? Mijn man wist mij te vertellen dat hij op de lagere school biologieles kreeg van de bekende bioloog Frits Portielje (1886 – 1965), lang het boegbeeld van Artis en een meesterverteller. Portielje onderzocht verschillende soorten edelweiss en plantte enkele in de tuin van de Amsterdamse Montessorischool. Voor die tijd (méér dan 70 jaar geleden…….ahum voor WO II) heel bijzonder, vooral omdat edelweiss in de Alpen op een gegeven moment met uitsterven werd bedreigd. Het geliefde bloempje werd veelvuldig geplukt, niet alleen omdat het een goed middel schijnt te zijn tegen buikklachten, ook toeristen namen het graag mee naar huis als souvenir. Tegenwoordig is het in het wild plukken van edelweiss verboden op straffe van een flinke boete. In Zwitserland dan.

In Nederland wordt edelweiss tegenwoordig op grote schaal gekweekt. Edelweiss is dus weliswaar in het wild een bijzondere en zeldzame bloem, het is echter niet nodig om ontoegankelijke rotsgebergten te betreden om er één in handen te krijgen. Je plant ze gewoon in de tuin.

Nog even over Frits Portiele. Onlangs was ik op begraafplaats Westerveld in Driehuis en zag daar een klein hondje bij een steen zitten. Je raadt het al.

Portiele graf 2
Graf van Frits Portielje en zijn vrouw          foto MvL

Groentips

  • Zowel voor kinderen als volwassenen worden in de Artis bibliotheek maandelijks de Portielje lezingen gegeven over de meest uiteenlopende onderwerpen. Aanstaande zondagochtend (2 febr 2014) is er een lezing over de maan. Voor een programmaoverzicht zie de Portielje lezingen
  • Vermeerdering  van edelweiss kan gemakkelijk door zaaien in februari tot maart in potten, of door scheuten.
  • Plant vervolgens de edelweiss in de tuin in een mengsel van scherp zand met heel weinig  potgrond of leem, waaraan een flinke hoeveelheid kalk is toegevoegd.  Puingruis afgedekt met bijvoorbeeld maaskeien (16 – 25 mm) of cararakeitjes  (12 – 16 mm) is ook een goed substraat. Strooi ieder jaar een kleine hoeveelheid kalk.

Sneeuwklokjes op Mars

Volgens onderzoek van de Wageningen Universiteit is het mogelijk om voedsel te verbouwen op Mars
Mars                                                                                     bron AFP

Stel je voor bloeiende sneeuwklokjes (galanthus) op Mars.  In Nederland is het witte, lieve bloempje in de winter al opvallend,  laat staan op Mars.  Daar is het teer uitziende plantje meteen een stoere bloeier tussen al dat rode gesteente. Helaas kan ik nu geen afbeelding laten zien.  Wellicht binnenkort, want onderzoekers in Wageningen hebben ontdekt dat planten en gewassen aardig gedijen op nagebootste Marsgrond. Beter dan op de Maan. Tuinkers en tarwe stonden zelfs al in bloei. Wel even insecten van de aarde mee nemen, anders kan er geen bevruchting plaats vinden.

Plantenjournaal- Galanthus

Terug naar de aarde. Binnenkort breken de sneeuwklokjesgala’s weer los, daar komen de echte bewonderaars op af, de zogenaamde galanthofielen. De galanthonamia breekt dan uit. Sommige galanthofielen reizen heel de wereld af om bijzondere sneeuwklokjes te zien en leggen dan zomaar 300 euro voor een bolletje neer.  Ja, dat lees je goed! Echte verzamelaars hebben grote bedragen voor het bolletje over.

Het sneeuwklokje komt uit de narcisfamilie en er zijn wel 2000 verschillende klokjes (onder te brengen in 20 soorten). Het meest voorkomende sneeuwklokje in Nederland is de Galanthus nivalis en kost ongeveer 10 eurocent. Het duurste sneeuwklokje is, denk ik,  de  ‘Elisabeth Harrison’, een bolletje wat op eBay werd verkocht voor 725 euro.  Een buitengewoon hoog bedrag, maar niet te vergelijken met de zeventiende-eeuwse tulpenprijs. Nog even over de naam: Galanthus heeft deze te danken aan de melkwitte bloempjes (het Griekse gala is melk, anthos is bloem). Flora van Nederland geeft in een kort filmpje een mooie uitleg over het sneeuwklokje. Veel plezier. Ook op je sneeuwklokjesgala!

P.s dresscode wit

Lente in de winter

De winter is nauwelijks begonnen of het voorjaar dient zich al aan. De bollen die ik in november heb geplant steken in een rap tempo hun groene kop boven de grond. Een koddig gezicht die groene sprieten in de voornamelijk grauw gekleurde tuin.

Narcissus 'Thalia' en Tulipa darwin 'Queen of the Night'
Narcissus ‘Thalia’ en Tulipa darwin ‘Queen of the Night’

Zodra de bollen bloeien, ik denk dat het kleine witte narcissen en zwarte tulpen zijn, laat ik ze je zien. In het Amsterdamse bos staat de berenklauw (Heracleum) nog steeds in bloei. Meestal bloeit hij van juni tot oktober, maar met deze temperaturen duurt zijn bloei voort.

Bloeiende bereklauw
Bloeiende berenklauw                                                          bron: ANP

De berenklauw behoort tot de schermbloemenfamilie (apiaceae) en is sterk behaard. Pas op met aanraken. Ze kunnen snel de huid irriteren, zo erg zelfs dat het op een brandwond lijkt (en voelt!). Ook het sap van de berenklauw is giftig. De gewone berenklauw wordt tussen de 90 en 150 cm lang, de reuze berenklauw daarentegen kan wel 5 meter worden en begint zo langzamere hand een ware bedreiging voor ons buurland België te vormen. Genoeg over de laatbloeier de berenklauw, nu verder met de vroegbloeiers. Wat te denken van deze sneeuwklokjes (Galanthus nivalis) in Artis?

sneeuwklokjes bron Artis
sneeuwklokjes                                                                                bron Artis

Sneeuwklokjes zijn dankbare winterbloeiers tussen groenblijvende vaste planten en daarom goed geschikt voor een graftuintje. In de volgende Groene Vrijdag meer daarover. Ook de toverhazelaar staat bij Artis al in bloei, evenals de oogverblindende fuchsia kleurige camelia. Dit is extreem vroeg, normaal begint de camelia op zijn vroegst aan het einde van de winter te bloeien.

Plantenjournaal- Roos uit het verre oosten

Camelia’s (Camellia) groeien van nature in China en grote delen van Japan. Van de blaadjes van de Camellia sinensis wordt al eeuwen heerlijke thee (witte, groene en oolang) getrokken. Sinensis is Latijn voor Chinees. De meest voorkomende soort in Nederland is de Camellia japonica, ook wel Japanse roos genoemd. Deze is in de 18de eeuw via Engeland in West-Europa terecht gekomen. Wel een aardig verhaal om te vertellen.

camelia in bloei artis
camelia japonica in bloei Artis                                                   bron Artis

In de koloniale tijd raakten Europeanen verslingerd aan de Chinese thee. De Europese theehandelaren kwamen zo op het idee de camelia’s naar Engeland te halen en die in kassen op te kweken om vervolgens daarmee zelf theeplantages te bestieren. En zo geschiedde. Echter toen ze van de blaadjes thee wilden trekken, bleek dat die niet te drinken was. De Chinezen hadden hun concurrenten niet de echte theeplant (Camellia sinensis) meegegeven, maar één die erop leek, de Camellia japonica. Die heeft hetzelfde blad, maar thee krijg je er niet van.

De teleurgestelde theehandelaren lieten de Japanse camelia’s links liggen. Pas toen de planten uitbundig begonnen te bloeien, zagen ze er handel in.Twee eeuwen lang was de struik een ware rage onder aristocraten, die hem in hun verwarmde oranjerieën met alle egards verzorgden.  Toen er aan het einde van de 19 de eeuw  een financiële crisis uitbrak, bekommerden weinigen zich nog om de oranjerieën en de camelia’s, die het desondanks uitstekend bleven doen en zelfs de koudste winters overleefden.

De camelia japonica is een groenblijvende plant (struik of boom) met glanzend groene bladen. Ze bloeien ‘meestal’ van eind februari tot mei.  De camelia houdt van een beschutte plek, zure grond en is nu redelijk bestand tegen vorst. Niet alle. Dus let bij de aankoop op: kies voor een vorstbestendige soort en neem een camelia van minstens 4 jaar oud. De oudere planten kunnen beter tegen vorst dan de jonkies. Mocht het streng gaan vriezen neem dan maatregelen zoals ze bedekken met een dikke laag bladeren om de wortels te beschermen. Dit kan je al in de herfst doen.  Gelieve camelia’s in pot binnen te zetten.  Laat de vorst nu maar komen.

Afternoon Tea

Wegens een korte vakantie, deze week geen groene vrijdag. Een goed begin van 2014…

Om mijn trouwe lezer niet geheel teleur te stellen zo vroeg in het jaar, hierbij een gedichtje dat ik zojuist bij de thee las (William Gladstone 1809 – 1898):

If you are cold
Tea will warm you;
If you are too heated,
It will cool you;
If you are depressed,
It will cheer you;
If you are exhausted,
It will calm you.

Happy New Year!